Tip 2 Diyabet

Tip 2 diyabet, hücrelerin insülin hormonuna yeterince yanıt verememesi (insülin direnci) ve zamanla pankreasın bu direnci karşılayacak kadar insülin üretememesi sonucu kan şekerinin kalıcı olarak yükseldiği kronik bir hastalıktır. İnsülin, kandaki glukozun (şekerin) hücrelere girip enerjiye dönüşmesini sağlar. Bu sistem aksadığında şeker kanda birikir ve uzun vadede damarlara, sinirlere ve organlara zarar verir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre diyabetli bireylerin büyük çoğunluğu tip 2 diyabetlidir.

Hastalık genellikle sinsi başlar. Birçok kişide yıllarca belirgin bir şikâyet olmaz; tanı çoğu zaman rutin kontrolde istenen açlık kan şekeri veya HbA1c (üç aylık şeker ortalaması) tahliliyle konur. Bu nedenle Amerikan Diyabet Derneği (ADA), risk faktörü olmasa bile 35 yaşından itibaren tüm erişkinlerin diyabet açısından taranmasını, fazla kilosu ve ek risk faktörü olanlarda ise taramanın daha erken başlamasını önerir.

Tip 2 diyabet ömür boyu takip gerektiren bir hastalıktır, ancak kaderci bir bakış gerektirmez. Kan şekeri, tansiyon ve kolesterol birlikte hedef aralıkta tutulduğunda göz, böbrek, sinir ve kalp-damar komplikasyonlarının riski belirgin biçimde azalır. Bazı kişilerde, özellikle tanının erken döneminde, belirgin kilo kaybıyla kan şekeri ilaçsız normal aralığa dönebilir; bu duruma “remisyon” denir ve takibe devam edilmesi gerekir.

Tip 2 diyabet, tip 1 diyabetten farklıdır. Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi insülin üreten hücreleri yok eder ve tedavi baştan itibaren insülindir. Tip 2 diyabette ise tedavi kişiye göre planlanır; yaşam tarzı düzenlemesi, ağızdan alınan ilaçlar, iğne şeklindeki yeni nesil ilaçlar ve gerektiğinde insülin birlikte ya da sırayla kullanılabilir.

Tip 2 diyabet tedavisinin amacı yalnızca kan şekerini düşürmek değil; kalp, böbrek, göz ve sinir hasarını önlemek ve yaşam kalitesini korumaktır. Bu nedenle tedavi planı yaş, kilo, eşlik eden hastalıklar, hipoglisemi (şeker düşmesi) riski ve günlük yaşam düzeniniz birlikte değerlendirilerek bireysel olarak belirlenir. ADA, birçok erişkin için HbA1c hedefini %7'nin altı olarak önerir; yaşlı ya da hipoglisemi riski yüksek kişilerde bu hedef daha esnek tutulabilir.

Yaşam tarzı değişikliği tedavinin temelidir: dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite, fazla kilonun verilmesi ve sigaranın bırakılması. İlaç tedavisinde metformin uzun süredir yaygın kullanılan bir başlangıç seçeneğidir. Güncel kılavuzlar, kalp yetmezliği, kalp-damar hastalığı veya kronik böbrek hastalığı olanlarda bu organları koruduğu gösterilen SGLT2 inhibitörlerinin ve GLP-1 reseptör agonistlerinin, kan şekeri değerinden bağımsız olarak tedaviye eklenmesini önerir. Kilo yönetimi gereken kişilerde de GLP-1 temelli ilaçlar öne çıkar.

DPP-4 inhibitörleri, pioglitazon, sülfonilüreler ve insülin gibi diğer seçenekler kişinin ihtiyacına göre tedaviye eklenebilir. İnsülin başlanması bir başarısızlık değil, pankreasın yükünü hafifleten bir tedavi basamağıdır. Hangi ilacın hangi dozda kullanılacağına mutlaka doktorunuz karar verir; ilaçları kendi kendinize bırakmak veya dozunu değiştirmek ciddi kan şekeri dalgalanmalarına yol açabilir.

Takipte genellikle 3–6 ayda bir HbA1c, yılda en az bir kez böbrek fonksiyonu, idrarda albümin ve kolesterol tahlilleri, yıllık göz dibi ve ayak muayenesi önerilir. Tansiyon ve kolesterol hedefleri de en az kan şekeri kadar önemlidir. Bu takipler İzmit'teki muayenehanede ya da hareket kısıtlılığı olan hastalarda evde muayene ile sürdürülebilir.