Demir Eksikliği

Demir, hemoglobinin yapısında yer alan ve oksijenin kanda taşınmasını sağlayan temel bir mineraldir. Ayrıca kaslarda oksijen depolayan miyoglobinin ve pek çok enzimin yapısına katılır; bağışıklık sistemi ve beyin işlevleri için de gereklidir. Vücut demiri kendisi üretemez; ihtiyaç besinlerle karşılanır ve fazlası ferritin adlı bir proteinle karaciğer, dalak ve kemik iliğinde depolanır.

Demir eksikliği aşamalı olarak gelişir. Önce depolar azalır; bu dönemde ferritin düşer ama hemoglobin henüz normaldir (anemisiz demir eksikliği). Eksiklik sürerse alyuvar üretimi etkilenir ve sonunda küçük, soluk alyuvarlarla karakterize demir eksikliği anemisi ortaya çıkar. Anemi gelişmemiş olsa bile depoların boşalması yorgunluk, saç dökülmesi ve egzersiz kapasitesinde azalma gibi yakınmalara yol açabilir.

Demir eksikliği en sık doğurganlık çağındaki kadınlarda, gebelerde ve hızlı büyüme dönemindeki çocuk ve ergenlerde görülür. Erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda ise demir eksikliği saptandığında sindirim kanalından gizli kan kaybı mutlaka akla gelmelidir; bu durum ülser, polip ya da kalın bağırsak tümörü gibi önemli bir hastalığın ilk işareti olabilir.

Ferritin, demir depolarını yansıtan temel kan testidir. Düşük ferritin demir eksikliğini güçlü biçimde gösterir; ancak ferritin vücutta iltihap, enfeksiyon veya karaciğer hastalığı olduğunda yükselebildiğinden bu durumlarda normal görünen bir değer eksikliği gizleyebilir. Bu nedenle sonuçlar transferrin satürasyonu ve CRP gibi testlerle birlikte, hekim tarafından yorumlanır.

Demir eksikliği tedavisinin iki ayağı vardır: eksik demiri yerine koymak ve eksikliğe yol açan nedeni ortadan kaldırmak. Neden düzeltilmezse, örneğin yoğun adet kanaması ya da mide kaynaklı gizli bir kanama sürerse, demir tedavisi yalnızca geçici bir düzelme sağlar ve eksiklik tekrarlar. Bu nedenle tedavi öncesinde kadın hastalıkları, sindirim sistemi ve beslenme açısından ayrıntılı bir değerlendirme yapılır.

Çoğu kişide ilk tercih ağızdan alınan demir preparatlarıdır. Demir aç karnına daha iyi emilir, ancak mide yakınması yapıyorsa hekiminiz alım zamanını değiştirebilir; son yıllardaki çalışmalar, bazı hastalarda gün aşırı kullanımın emilimi ve toleransı artırabileceğini göstermektedir. Kabızlık, mide ağrısı ve dışkının koyu renk alması sık görülen ve çoğunlukla zararsız yan etkilerdir.

Ağızdan demiri tolere edemeyen, emilim sorunu olan, gebeliğin ileri döneminde olan ya da hızlı yanıt gereken hastalarda damar yoluyla (intravenöz) demir tedavisi uygun bir seçenektir. Tedaviye başlandıktan birkaç hafta sonra hemoglobin yükselmeye başlar; hemoglobin normale döndükten sonra da depoların dolması için tedavinin bir süre daha sürdürülmesi gerekir. Hangi preparatın ve ne kadar süre kullanılacağına kan değerlerinize göre hekiminiz karar verir.

İzmit'teki muayenehanede ya da evde muayene ve evde kan alma ile demir eksikliğinin nedeni araştırılabilir ve tedaviye yanıt düzenli olarak izlenebilir.