Tiroid Hastalıkları

Tiroid, boynun ön kısmında, gırtlağın hemen altında bulunan kelebek biçimli bir bezdir. Ürettiği T4 (tiroksin) ve T3 hormonları vücudun enerji kullanımını, kalp atışını, vücut ısısını, bağırsak hareketlerini ve zihinsel işlevleri düzenler. Hormon üretimi beyindeki hipofiz bezinden salgılanan TSH (tiroid uyarıcı hormon) ile kontrol edilir; bu nedenle TSH, tiroid hastalıklarının taranmasında ilk bakılan testtir.

Tiroid hastalıkları iki ana grupta incelenebilir: işlev bozuklukları ve yapısal sorunlar. İşlev bozukluklarında bez ya az çalışır (hipotiroidi) ya da fazla çalışır (hipertiroidi). İyot alımının yeterli olduğu bölgelerde hipotiroidinin en sık nedeni Hashimoto hastalığı, hipertiroidinin en sık nedeni ise Graves hastalığıdır; her ikisi de bağışıklık sisteminin kendi dokusuna yönelmesiyle ortaya çıkan otoimmün hastalıklardır.

Yapısal sorunların başında tiroid nodülleri ve guatr (tiroid bezinin büyümesi) gelir. Nodüller çok sık görülür ve ultrasonla yetişkinlerin önemli bir kısmında saptanabilir; büyük çoğunluğu iyi huyludur. Amerikan Tiroid Derneği (ATA), nodüllerin ultrason özelliklerine ve boyutuna göre gerekirse ince iğne biyopsisi yapılmasını önerir. Türkiye geçmişte iyot eksikliği nedeniyle guatrın sık görüldüğü bir ülkedir; sofra tuzunun iyotlanması bu sorunu önemli ölçüde azaltmıştır.

Tiroidit, tiroid bezinin iltihaplanmasıdır. Viral enfeksiyon sonrası gelişen ağrılı (subakut) tiroidit, doğum sonrası tiroidit ve ağrısız tiroidit genellikle önce geçici bir hormon fazlalığı, ardından geçici ya da kalıcı bir yetersizlik dönemiyle seyreder. Tiroid kanserleri ise daha nadirdir ve en sık görülen tür olan papiller kanserde tedavi sonuçları genellikle iyidir.

Tedavi, hastalığın türüne göre büyük farklılık gösterir. Hipotiroidide eksik olan hormon, her gün aç karnına alınan levotiroksin tabletleriyle yerine konur. Doz kişiye göre belirlenir ve TSH değerine bakılarak ayarlanır; doz değişikliğinden sonra genellikle 6–8 hafta beklenerek tahlil tekrarlanır.

Hipertiroidide antitiroid ilaçlar, radyoaktif iyot ve cerrahi seçenekleri bulunur; seçim nedene, yaşa ve hastanın tercihine göre yapılır. Çarpıntı ve titreme gibi belirtiler için kısa süreli beta bloker kullanılabilir. Tiroidite bağlı geçici durumlarda ise çoğu zaman yalnızca belirtilere yönelik tedavi ve izlem yeterlidir.

İyi huylu nodüllerin büyük kısmı tedavi gerektirmez ve belirli aralıklarla ultrasonla izlenir. Bası belirtisi yapan büyük guatrlar, aşırı hormon üreten nodüller veya biyopsi sonucu şüpheli ya da kötü huylu olan nodüller için cerrahi veya radyoaktif iyot gibi tedaviler değerlendirilir. Bu süreç gerektiğinde endokrinoloji ve genel cerrahi ile birlikte planlanır.

Gebelik, tiroid tedavisinde özel önem taşır: Hipotiroidi tedavisi alan kadınlarda gebelikte hormon ihtiyacı artar ve doz genellikle yükseltilir. Gebelik planlıyorsanız ya da gebe kaldıysanız vakit kaybetmeden doktorunuza haber vermelisiniz. Tiroid testleri ve düzenli takip İzmit'teki muayenehanede ya da evde kan alma ile birlikte planlanabilir.