Hiperlipidemi (Yüksek Kolesterol)

Kolesterol; hücre zarlarının yapımı, bazı hormonların ve D vitamininin üretimi için gerekli olan yağ benzeri bir maddedir. Kanda tek başına dolaşamadığı için lipoprotein adı verilen taşıyıcılarla taşınır. LDL kolesterol (“kötü” kolesterol) damar duvarında birikerek plak oluşumuna yol açar; HDL kolesterol (“iyi” kolesterol) ise fazla kolesterolün damarlardan uzaklaştırılmasına yardım eder. Trigliseridler ise kanda bulunan ve enerji deposu olarak kullanılan başka bir yağ türüdür.

Hiperlipidemi (dislipidemi), kanda LDL kolesterolün, trigliseridlerin ya da her ikisinin yüksek, HDL kolesterolün ise düşük olabildiği bir durumdur. Yıllar içinde damar duvarında biriken kolesterol plakları damarları daraltır ve sertleştirir (ateroskleroz). Bu plaklardan birinin yırtılmasıyla oluşan pıhtı kalp krizi veya inmeye yol açabilir. Avrupa Kardiyoloji Derneği ve Avrupa Ateroskleroz Derneği (ESC/EAS) kılavuzlarına göre LDL kolesterol, kalp-damar hastalığının temel ve değiştirilebilir nedenlerinden biridir.

Kolesterol için herkese uyan tek bir “normal” değer yoktur; hedef değer kişinin toplam kalp-damar riskine göre belirlenir. ESC/EAS 2019 kılavuzunda LDL kolesterol hedefi düşük riskli kişilerde 116 mg/dL'nin, orta riskte 100 mg/dL'nin, yüksek riskte 70 mg/dL'nin, kalp krizi geçirmiş olanlar gibi çok yüksek riskli kişilerde ise 55 mg/dL'nin altı olarak önerilir. Trigliseridlerin ise 150 mg/dL'nin altında olması istenir.

Hiperlipidemi çoğunlukla genetik yatkınlık ile beslenme, kilo ve hareketsizlik gibi yaşam tarzı etkenlerinin birleşimiyle gelişir. Ailesel hiperkolesterolemi ise doğuştan gelen ve LDL kolesterolün çok yüksek seyrettiği kalıtsal bir hastalıktır; erken yaşta kalp krizine yol açabildiği için ailede genç yaşta kalp hastalığı olanların taranması önemlidir. Hipotiroidi, diyabet, böbrek hastalıkları ve bazı ilaçlar da kolesterolü yükseltebilen ikincil nedenlerdir.

Hiperlipidemi tedavisinde amaç yalnızca bir tahlil değerini düşürmek değil, kalp krizi ve inme riskini azaltmaktır. Bu nedenle tedavi kararı, kolesterol değerinin yanında yaş, tansiyon, diyabet, sigara, böbrek hastalığı ve aile öyküsü gibi tüm risk faktörleri birlikte değerlendirilerek verilir. Düşük riskli kişilerde çoğunlukla önce yaşam tarzı değişiklikleri önerilir; yüksek riskli kişilerde ise ilaç tedavisine daha erken başlanır.

LDL kolesterolü düşürmede ilk tercih edilen ilaçlar statinlerdir; statinlerin kalp krizi ve inme riskini azalttığı çok sayıda büyük çalışmayla gösterilmiştir. Hedefe ulaşılamazsa tedaviye ezetimib eklenebilir; çok yüksek riskli veya ailesel hiperkolesterolemisi olan bazı hastalarda PCSK9 inhibitörleri gibi enjeksiyonla kullanılan ilaçlar ya da bempedoik asit değerlendirilir. Trigliserid yüksekliğinde yaşam tarzı değişiklikleri ve kan şekeri kontrolü ön plandadır; gerektiğinde fibratlar veya reçeteli omega-3 yağ asitleri kullanılabilir.

Statinler genellikle iyi tolere edilir; kas ağrısı en sık bildirilen yakınmadır ve çoğu zaman doz ya da ilaç değişikliğiyle yönetilebilir. ESC/EAS kılavuzu, tedavi başladıktan yaklaşık 8 hafta sonra lipid profilinin kontrol edilmesini önerir; hedefe ulaşıldıktan sonra takip daha seyrek aralıklarla sürdürülür. Kolesterol ilaçları çoğunlukla uzun süreli kullanılır ve hekim önerisi olmadan bırakılmamalıdır.

İzmit'teki muayenehanede ya da evde muayene ve evde kan alma ile lipid profili takibi, risk değerlendirmesi ve tedavi düzenlemesi yapılabilir.