Hipoglisemi (Kan Şekeri Düşüklüğü)

Hipoglisemi, kandaki şeker (glukoz) düzeyinin normalin altına düşmesidir. Beyin enerjisini neredeyse tamamen glukozdan sağladığı için şeker düştüğünde önce titreme, terleme ve çarpıntı gibi uyarı belirtileri; ilerledikçe dikkat dağınıklığı, bilinç bulanıklığı ve nöbet görülebilir. Diyabet tedavisi alan kişilerde kan şekerinin 70 mg/dL'nin altına inmesi hipoglisemi olarak kabul edilir.

Amerikan Diyabet Derneği (ADA) hipoglisemiyi üç düzeyde sınıflandırır. Düzey 1'de kan şekeri 70 mg/dL'nin altında ama 54 mg/dL ve üzerindedir. Düzey 2'de kan şekeri 54 mg/dL'nin altındadır; bu düzey klinik olarak önemli kabul edilir ve hemen müdahale gerektirir. Düzey 3, yani ağır hipoglisemi ise şeker değeri ne olursa olsun kişinin bilinç veya davranış değişikliği nedeniyle kendi başına müdahale edemediği ve başkasının yardımına ihtiyaç duyduğu durumdur.

Hipoglisemi en sık insülin veya sülfonilüre grubu şeker ilaçları kullanan kişilerde görülür. Öğün atlamak, planlanandan fazla egzersiz yapmak, alkol almak ve böbrek fonksiyonlarının bozulması riski artırır. Sık hipoglisemi yaşayan bazı kişilerde uyarı belirtileri zamanla silikleşir; buna “hipoglisemi farkındalığının kaybı” denir ve ağır atak riskini artırdığı için mutlaka hekimle paylaşılmalıdır.

Diyabeti olmayan kişilerde hipoglisemi daha nadirdir. Yemekten birkaç saat sonra ortaya çıkan reaktif hipoglisemi (özellikle mide ameliyatı sonrası), açlıkta ortaya çıkan hipoglisemi, bazı ilaçlar, aşırı alkol, ağır karaciğer veya böbrek hastalığı, hormon eksiklikleri ve nadiren insülin salgılayan tümörler (insülinoma) neden olabilir. Diyabeti olmayan birinde gerçek hipoglisemiden söz edebilmek için belirtiler sırasında düşük şekerin ölçülmesi ve şeker yükselince belirtilerin geçmesi gerekir; buna Whipple üçlüsü denir.

Bilinci açık ve yutabilen bir kişide 15-15 kuralı uygulanır: 15 gram hızlı emilen şeker alınır, 15 dakika beklenip kan şekeri yeniden ölçülür; şeker hâlâ 70 mg/dL'nin altındaysa aynı adım tekrarlanır. 15 gram şeker için örneğin paket üzerindeki miktara göre glukoz tableti (genellikle 3–4 adet), yarım su bardağı (yaklaşık 120 ml) meyve suyu veya şekerli gazlı içecek ya da 1 yemek kaşığı şeker veya bal kullanılabilir. Çikolata ve kurabiye gibi yağlı gıdalar şekeri yavaş yükselttiği için ilk müdahalede uygun değildir.

Kan şekeri normale döndükten sonra, bir sonraki öğüne bir saatten fazla varsa ekmek ve peynir ya da yoğurt gibi karbonhidrat ve protein içeren küçük bir ara öğün yenmelidir; bu, şekerin yeniden düşmesini önler. Akarboz kullanan kişilerde sofra şekeri yeterince hızlı emilmeyebileceğinden saf glukoz (glukoz tableti veya jeli) tercih edilmelidir.

Kişi bilinçsizse, yutamıyorsa veya nöbet geçiriyorsa ağızdan hiçbir şey verilmemelidir; boğulma riski vardır. Hemen 112 aranmalı, varsa reçeteyle verilmiş glukagon yakınları tarafından uygulanmalı ve kişi yan yatırılarak hava yolu açık tutulmalıdır. Glukagon, ağır hipoglisemi riski taşıyan, özellikle insülin kullanan kişilerin yakınlarının nasıl kullanılacağını önceden öğrenmesi gereken bir acil ilaçtır.

Tekrarlayan hipoglisemilerde asıl hedef nedeni bulmaktır. İlaç türü ve dozu, öğün düzeni, egzersiz planı ve böbrek fonksiyonu birlikte değerlendirilir; gerekirse hipoglisemi riski daha düşük ilaçlara geçilir veya hedef değerler gevşetilir. Diyabeti olmayan kişilerde ise altta yatan neden araştırılır ve tedavi buna göre planlanır; bu değerlendirme İzmit'teki muayenehanede ya da evde muayene ile yapılabilir.