Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon)

Tansiyon (kan basıncı), kalbin pompaladığı kanın damar duvarlarına uyguladığı basınçtır ve iki değerle ifade edilir: kalbin kasıldığı andaki büyük tansiyon (sistolik) ve kalbin gevşediği andaki küçük tansiyon (diyastolik). Hipertansiyon, bu basıncın sürekli olarak yüksek seyretmesidir. Uzun süre yüksek kalan basınç damar duvarını kalınlaştırır ve sertleştirir, kalbin iş yükünü artırır.

Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin (ESC) 2024 kılavuzuna göre muayenehanede ölçülen tansiyonun 140/90 mmHg ve üzerinde olması hipertansiyon olarak tanımlanır. Aynı kılavuz 120–139/70–89 mmHg aralığını “yükselmiş tansiyon” olarak ayrı bir grupta değerlendirir; bu gruptaki kişilerde kalp-damar riskine göre yaşam tarzı değişiklikleri ve bazen ilaç tedavisi önerilir. 120/70 mmHg'nin altındaki değerler yükselmemiş (normal) kabul edilir. Evde yapılan ölçümlerde ortalamanın 135/85 mmHg ve üzerinde olması da hipertansiyon lehine yorumlanır.

DSÖ verilerine göre dünyada 30–79 yaş arası bir milyardan fazla yetişkinde hipertansiyon vardır ve bu kişilerin yaklaşık yarısı durumundan habersizdir. Hastalık çoğunlukla belirti vermediği için tanı genellikle rutin bir ölçümde konur. Yetişkinlerin büyük kısmında tek bir neden bulunmaz; buna birincil (esansiyel) hipertansiyon denir ve genetik yatkınlık, yaş, kilo, tuz tüketimi ve hareketsizlik gibi etkenlerin birleşimiyle gelişir.

Hastaların daha küçük bir bölümünde tansiyon yüksekliği böbrek hastalıkları, böbrek üstü bezi (adrenal) hormon fazlalığı, tiroid hastalıkları, uyku apnesi veya bazı ilaçlar gibi belirli bir nedene bağlıdır; buna ikincil (sekonder) hipertansiyon denir. Genç yaşta başlayan, çok yüksek seyreden ya da birden fazla ilaca rağmen kontrol altına alınamayan tansiyonda bu nedenlerin araştırılması önemlidir, çünkü nedenin tedavisi tansiyonu da düzeltebilir.

Hipertansiyon tedavisinin amacı yalnızca tansiyon değerini düşürmek değil, kalp krizi, inme, kalp ve böbrek yetmezliği riskini azaltmaktır. Tüm hastalarda tedavinin temelini yaşam tarzı değişiklikleri oluşturur: tuzu azaltmak, kilo vermek, düzenli egzersiz yapmak, alkolü sınırlamak ve sigarayı bırakmak tansiyonu anlamlı ölçüde düşürür. Yükselmiş tansiyon grubundaki ve riski düşük olan bazı kişilerde ilk aşamada yalnızca bu değişiklikler yeterli olabilir.

İlaç tedavisi gerektiğinde ESC 2024 kılavuzu, çoğu hastada iki farklı ilacın düşük dozlarda tek tablette birleştirildiği kombinasyon tedavisiyle başlanmasını önerir. Sık kullanılan ilaç grupları ADE inhibitörleri, anjiyotensin reseptör blokerleri, kalsiyum kanal blokerleri ve tiyazid benzeri idrar söktürücülerdir; beta blokerler ise belirli kalp hastalıklarında öne çıkar. Hangi ilacın seçileceğine yaşınız, eşlik eden hastalıklarınız ve olası yan etkiler dikkate alınarak hekiminiz karar verir.

ESC 2024 kılavuzu, tedaviyi tolere edebilen çoğu yetişkin için büyük tansiyonun 120–129 mmHg aralığına indirilmesini hedefler; ileri yaş, kırılganlık veya ayağa kalkınca tansiyon düşmesi gibi durumlarda hedef kişiye göre esnetilir. Tansiyon ilaçları çoğu zaman uzun süreli kullanılır; değerler normale indiğinde ilacı bırakmak tansiyonun yeniden yükselmesine yol açar. Bu nedenle ilaç değişikliği ya da doz azaltma yalnızca hekim kontrolünde yapılmalıdır.

İzmit'teki muayenehanede ya da evde muayene ile tansiyon ölçümü, ilaç düzenlemesi ve organ hasarı taraması planlı biçimde sürdürülebilir.