Hazımsızlık (Dispepsi)

Hazımsızlık (dispepsi), yemekten sonra ya da yemekten bağımsız olarak midenin üst kısmında, göbek ile göğüs kemiğinin arasında hissedilen rahatsızlık hâlidir. Ağrı, yanma, rahatsız edici dolgunluk ve az yemekle çabuk doyma en tipik yakınmalardır; bunlara şişkinlik, bulantı ve geğirme eşlik edebilir. Dispepsi bir hastalık adı değil, farklı nedenlere bağlı olabilen bir yakınmalar bütünüdür.

Hazımsızlığın altında bazen belirli bir neden bulunur. Mide veya onikiparmak bağırsağı ülseri, reflü hastalığı, gastrit, Helicobacter pylori enfeksiyonu, safra kesesi taşı ve bazı ilaçların yan etkileri bu nedenler arasındadır. Mide ve yemek borusu kanserleri hazımsızlığın nadir nedenleridir; ancak alarm belirtileri olan kişilerde mutlaka dışlanmaları gerekir.

Dispepsi yaşayan kişilerin büyük kısmında ise endoskopi dahil yapılan incelemelerde yakınmaları açıklayan yapısal bir sorun bulunmaz. Bu duruma fonksiyonel dispepsi denir. Roma IV ölçütlerine göre fonksiyonel dispepsi iki alt tipe ayrılır: yemek sonrası dolgunluk ve erken doymanın ön planda olduğu “postprandiyal distres sendromu” ve yemekle ilişkisi daha az belirgin olan mide ağrısı ya da yanmasıyla giden “epigastrik ağrı sendromu”.

Fonksiyonel dispepsinin nedeni tek bir mekanizmayla açıklanamaz. Midenin yemekle gevşeme ve boşalma hareketlerindeki bozukluklar, mide duvarının gerilmeye karşı aşırı duyarlılığı, geçirilmiş enfeksiyonlar ve sindirim sistemi ile beyin arasındaki iletişimin (beyin-bağırsak ekseni) etkilenmesi rol oynar. Stres ve kaygı yakınmaları belirgin biçimde artırabilir; fonksiyonel dispepsi sıklıkla huzursuz bağırsak sendromuyla birlikte görülür.

Hazımsızlık tedavisi, yakınmaların nedenine ve tipine göre planlanır. Belirli bir neden saptanırsa ona yönelik tedavi uygulanır: H. pylori enfeksiyonu varsa eradikasyon tedavisi, ülser veya reflü varsa asit baskılayıcı ilaçlar verilir, ilaç yan etkisi düşünülüyorsa kullanılan ilaçlar hekim kontrolünde gözden geçirilir.

Fonksiyonel dispepside güncel kılavuzlar öncelikle H. pylori testi yapılmasını ve pozitifse tedavi edilmesini önerir. Mide ağrısı ve yanmanın ön planda olduğu kişilerde proton pompası inhibitörleri (PPI), dolgunluk ve erken doymanın baskın olduğu kişilerde mide hareketlerini düzenleyen (prokinetik) ilaçlar fayda sağlayabilir. Bu tedavilere yanıt vermeyen hastalarda, düşük dozda kullanılan ve sindirim sistemi ile beyin arasındaki iletişimi düzenleyen bazı ilaçlar (nöromodülatörler) değerlendirilebilir; bu ilaçların buradaki kullanım amacı depresyon tedavisi değildir.

Beslenme düzenlemesi ve yaşam tarzı değişiklikleri tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Stres ve kaygının yakınmaları belirgin biçimde artırdığı kişilerde psikolojik destek ve gevşeme teknikleri de tedaviye katkı sağlayabilir. Hazımsızlık yakınmaları dalgalı seyredebilir; bu nedenle amaç yakınmaları kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır.

İzmit'teki muayenehanede hazımsızlık yakınmalarınız değerlendirilip gerekli tahliller yapılabilir; endoskopi gerektiğinde gastroenteroloji uzmanına yönlendirme planlanır.