Anemi (Kansızlık)

Anemi (kansızlık), kanınızdaki alyuvarların (kırmızı kan hücreleri) ya da bu hücrelerin içindeki oksijen taşıyıcı protein olan hemoglobinin olması gerekenden az olmasıdır. Hemoglobin, akciğerlerden aldığı oksijeni tüm dokulara taşır; düzeyi düştüğünde vücudunuz daha az oksijenle çalışmak zorunda kalır. Bu yüzden anemi çoğu zaman halsizlik, çabuk yorulma ve nefes darlığı gibi yakınmalarla kendini gösterir.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), yetişkin erkeklerde hemoglobinin 13 g/dL'nin, gebe olmayan kadınlarda 12 g/dL'nin altında olmasını anemi olarak tanımlar; gebelikte ve çocuklarda farklı eşikler kullanılır. DSÖ verilerine göre dünya genelinde 15–49 yaş arası kadınların yaklaşık yüzde 30'u ve 6–59 ay arası çocukların yaklaşık yüzde 40'ı anemiden etkilenmektedir. Anemi hafif, orta ve ağır olarak derecelendirilir; derece, tedavinin aciliyetini belirlemede yol göstericidir.

Anemi tek bir hastalık değildir; farklı nedenlerle ortaya çıkan bir tablodur. En sık görülen türü demir eksikliği anemisidir. Bunun dışında B12 vitamini ya da folat eksikliğine bağlı anemi, kronik hastalık anemisi (böbrek hastalığı, romatizmal hastalıklar, uzun süren enfeksiyonlar gibi durumlarda), kalıtsal anemiler (ör. Akdeniz anemisi olarak da bilinen talasemi taşıyıcılığı), alyuvarların erken yıkıldığı hemolitik anemiler ve kemik iliğinin yeterli hücre üretemediği durumlar sayılabilir.

Hekiminiz anemi türünü ayırt ederken hemogramdaki MCV (ortalama alyuvar hacmi) değerinden yararlanır: küçük hücreli (mikrositer) anemi çoğunlukla demir eksikliği ya da talasemi taşıyıcılığını, büyük hücreli (makrositer) anemi ise B12 veya folat eksikliğini düşündürür. Bu ayrım önemlidir, çünkü tedavi tamamen nedene göre belirlenir. Örneğin yalnızca talasemi taşıyıcılığı olan birine gereksiz demir vermek fayda sağlamaz, hatta zararlı olabilir.

Anemi tedavisinin temel ilkesi, hemoglobini yükseltmenin yanında aneminin nedenini bulmak ve ortadan kaldırmaktır. Bu nedenle tedavi kişiden kişiye farklıdır: demir eksikliğinde demir, B12 eksikliğinde B12 vitamini, kronik böbrek hastalığında ise böbrek tedavisiyle birlikte gerekirse eritropoetin benzeri ilaçlar kullanılabilir. Nedeni araştırılmadan rastgele demir ya da vitamin kullanmak, altta yatan bir kanamanın veya hastalığın geç fark edilmesine yol açabilir.

Demir eksikliği anemisinde çoğunlukla ağızdan demir tabletleri ya da şurupları kullanılır; mide yan etkileri belirgin olan, emilim sorunu yaşayan veya hızlı yanıt gereken kişilerde damar yoluyla demir verilmesi değerlendirilebilir. B12 eksikliğinde, nedene göre ağızdan tabletler ya da kas içi enjeksiyonlar tercih edilir. Hangi preparatın, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına kan değerlerinize ve genel durumunuza göre hekiminiz karar verir.

Tedaviye yanıt, birkaç hafta sonra tekrarlanan hemogram ve ilgili testlerle izlenir. Kan değerleri düzeldikten sonra da depoların dolması için tedavinin bir süre daha sürdürülmesi gerekebilir. Ağır anemi, aktif kanama ya da kalp yetmezliği gibi durumlarda hastanede kan transfüzyonu gerekebilir; talasemi ve hemolitik anemiler gibi özel türlerde hematoloji uzmanıyla birlikte takip planlanır.

İzmit'teki muayenehanede ya da hareket kısıtlılığı olan hastalar için evde muayene ve evde kan alma ile anemi tetkikleri yapılabilir ve tedavi süreci takip edilebilir.