Kan Şekeri Yüksekliği (Hiperglisemi)

Hiperglisemi, kan şekerinin yüksek olması anlamına gelir. Diyabeti olan kişilerde genellikle kişisel hedeflerin üzerine çıkan değerler için kullanılır; Amerikan Diyabet Derneği (ADA) birçok erişkin için yemek öncesi 80–130 mg/dL, yemeğe başladıktan 1–2 saat sonra ise 180 mg/dL'nin altını hedef olarak önerir. Diyabet tanısı olmayan birinde açlık şekerinin 100 mg/dL veya üzerinde olması prediyabet ya da diyabet açısından araştırma gerektirir.

Kan şekeri gün içinde yemekler, hareket, stres ve hormonlarla doğal olarak dalgalanır. Sorun, yüksekliğin kalıcı hale gelmesi veya çok yüksek değerlere ulaşmasıdır. Uzun süreli hiperglisemi damar duvarlarını ve sinirleri yavaş yavaş hasara uğratarak göz, böbrek, sinir ve kalp-damar komplikasyonlarına zemin hazırlar.

Çok yüksek şeker iki acil tabloya yol açabilir. Diyabetik ketoasidoz (DKA), insülin yetersizliğinde vücudun yağları yakarak kanda asidik keton cisimleri üretmesidir; daha çok tip 1 diyabette görülse de tip 2 diyabette de, özellikle ağır enfeksiyonlarda veya bazı ilaçlarla ortaya çıkabilir. Hiperozmolar hiperglisemik durum (HHS) ise özellikle yaşlı tip 2 diyabetlilerde günler içinde gelişen çok yüksek şeker, ağır sıvı kaybı ve bilinç bulanıklığıyla seyreder. Her ikisi de hastanede tedavi gerektirir.

Diyabeti bilinmeyen kişilerde de hiperglisemi görülebilir. Ağır enfeksiyon, ameliyat veya kalp krizi gibi stres durumlarında, kortizon tedavisi sırasında ya da pankreas hastalıklarında şeker yükselebilir. Bazen de ilk kez ortaya çıkan yüksek şeker, o güne kadar fark edilmemiş diyabetin işaretidir; bu nedenle yüksek bir ölçümden sonra HbA1c ile değerlendirme yapılması önerilir.

Hiperglisemi tedavisinin ilk adımı nedeni bulmaktır: İlaç unutuldu mu, bir enfeksiyon mu var, beslenme mi değişti, yeni bir ilaç mı başlandı? Hafif ve geçici yükselmelerde su içmek, hareket etmek ve beslenmeyi düzene sokmak çoğu zaman yeterli olur. Kan şekeri sürekli hedefin üzerinde seyrediyorsa tedavi planının hekimle birlikte gözden geçirilmesi gerekir.

Ateş, ishal, kusma veya grip gibi hastalık günlerinde vücut stres hormonları salgıladığı için şeker, az yemek yenmesine rağmen yükselebilir. Bu dönemde insülini kendi kendinize kesmemek, bol sıvı almak ve kan şekerini daha sık (genellikle 3–4 saatte bir) ölçmek önemlidir. Bazı şeker ilaçlarının (ör. SGLT2 inhibitörleri, metformin) sıvı kaybının olduğu hastalık dönemlerinde geçici olarak durdurulması gerekebilir; bunun nasıl yapılacağı önceden doktorunuzla konuşulmuş bir “hasta gün planı” ile belirlenmelidir.

Uzun dönemde amaç, kan şekerini hedef aralıkta tutacak bir tedavi düzeni kurmaktır. Bu; ilaç dozlarının ayarlanması, yeni bir ilaç eklenmesi veya insülin tedavisine geçilmesi anlamına gelebilir. Kortizon tedavisi gibi geçici nedenlerde ise tedavi o dönem için özel olarak düzenlenir ve neden ortadan kalkınca önceki plana dönülür.

Ketoasidoz ve hiperozmolar durum hastanede damar yoluyla sıvı, insülin ve elektrolit tedavisi gerektirir; evde tedavi edilmeye çalışılmamalıdır. Acil olmayan durumlarda ise kan şekeri takibi ve tedavi düzenlemesi İzmit'teki muayenehanede ya da evde muayene ve evde kan alma ile sürdürülebilir.