Vitamin Eksikliği

Vitaminler, vücudun büyüme, enerji üretimi, kan yapımı, sinir sistemi ve kemik sağlığı için az miktarda ihtiyaç duyduğu, ancak çoğunu kendisi üretemediği maddelerdir. Dengeli beslenen sağlıklı bir yetişkinde ciddi vitamin eksikliği nadirdir; ancak bazı vitaminlerin eksikliği belirli risk gruplarında oldukça yaygındır. İç hastalıkları pratiğinde en sık karşılaşılanlar B12 vitamini, D vitamini ve folat (folik asit) eksiklikleridir.

B12 vitamini (kobalamin), alyuvar yapımı ve sinir sistemi sağlığı için gereklidir ve neredeyse yalnızca et, balık, yumurta ve süt ürünleri gibi hayvansal gıdalarda bulunur. Emilimi için midede üretilen “iç faktör” adlı proteine ihtiyaç duyulur; bu nedenle mide sorunları, ileri yaş ve bazı ilaçlar B12 eksikliğine yol açabilir. Uzun süren B12 eksikliği büyük hücreli (megaloblastik) kansızlığın yanı sıra el ve ayaklarda uyuşma, denge bozukluğu ve unutkanlık gibi sinir sistemi sorunlarına neden olabilir; bu hasarın bir kısmı geç kalındığında tamamen düzelmeyebilir.

Folat (B9 vitamini) da alyuvar yapımı ve hücre bölünmesi için gereklidir; yeşil yapraklı sebzeler, kurubaklagiller ve turunçgillerde bol bulunur. Gebelikte folat ihtiyacı artar ve gebelik öncesinde başlanan folik asit desteği bebekte nöral tüp defekti (omurilik kapanma kusuru) riskini azaltır. D vitamini ise kalsiyum emilimi ve kemik sağlığı için gereklidir ve büyük ölçüde güneş ışığının cilde teması ile üretilir; kapalı ortamda yaşam, kapalı giyim, koyu ten rengi ve ileri yaş, D vitamini eksikliğinin başlıca risk etkenleridir.

Vitamin eksikliklerinin belirtileri çoğu zaman belirsizdir ve yorgunluk, halsizlik, kas ağrıları gibi başka durumlarla karışabilir; bu nedenle tanı belirtilere değil, kan testlerine dayanır. Öte yandan takviyelerin gereksiz kullanımı da zararsız değildir: D vitamininin aşırı alımı kanda kalsiyum yükselmesine yol açabilir, B12 eksikliği olan birinde yalnızca folik asit kullanmak ise kansızlığı düzelterek ilerleyen sinir hasarının gözden kaçmasına neden olabilir.

Vitamin eksikliğinin tedavisi, hangi vitaminin eksik olduğuna, eksikliğin derecesine ve nedenine göre planlanır. Beslenmeye bağlı hafif eksikliklerde beslenme düzenlemesi ve ağızdan takviye çoğunlukla yeterlidir. Emilim bozukluğuna bağlı eksikliklerde ise vitaminin sindirim kanalını atlayan yollarla verilmesi ya da altta yatan hastalığın tedavisi gerekir.

B12 eksikliğinde, nedene ve belirtilerin şiddetine göre kas içine enjeksiyon ya da ağızdan tablet kullanılabilir; sinir sistemi belirtileri olan hastalarda tedaviye daha yoğun bir şemayla başlanır. Pernisiyöz anemi gibi emilimin kalıcı olarak bozulduğu durumlarda B12 tedavisinin ömür boyu sürdürülmesi gerekebilir. Folat eksikliğinde folik asit tabletleri kullanılır; ancak folik asit tedavisine başlamadan önce B12 eksikliği olmadığından emin olunmalıdır.

D vitamini eksikliğinde damla, tablet veya kapsül formunda D vitamini (kolekalsiferol) kullanılır; doz ve süre, ölçülen düzeye, yaşa, kiloya ve eşlik eden hastalıklara göre hekim tarafından belirlenir. Yüksek dozların uzun süre kontrolsüz kullanılması zehirlenmeye ve böbrek taşına yol açabileceğinden tedavi sürecinde kan düzeyleri ve gerektiğinde kalsiyum takip edilir. Vitamin takviyeleri reçetesiz satılsa da eksiklik tahlille gösterilmeden ve hekim önerisi olmadan rastgele kullanılmamalıdır.

İzmit'teki muayenehanede ya da evde muayene ve evde kan alma ile vitamin düzeyleriniz ölçülüp eksikliğin nedeni araştırılabilir ve tedaviye yanıt takip edilebilir.