Sindirim Sistemi Hastalıkları

Sindirim sistemi; ağız, yemek borusu, mide, ince ve kalın bağırsaklar ile sindirime yardımcı olan karaciğer, safra kesesi ve pankreastan oluşur. Bu organların herhangi birindeki sorun karın ağrısı, şişkinlik, mide yanması, bulantı, ishal veya kabızlık gibi birbirine benzeyen şikâyetlere yol açabilir. Bu nedenle doğru tanı için şikâyetin yeri, süresi, yemekle ilişkisi ve eşlik eden belirtiler dikkatle değerlendirilir.

En sık karşılaşılan sorunlar arasında gastroözofageal reflü hastalığı (mide içeriğinin yemek borusuna kaçması), gastrit ve mide ülseri (çoğu zaman Helicobacter pylori bakterisi veya ağrı kesici kullanımıyla ilişkili), fonksiyonel dispepsi (hazımsızlık), huzursuz bağırsak sendromu ve kabızlık yer alır. Bunların önemli bir kısmı fonksiyonel hastalıklardır; yani organda yapısal bir hasar görülmeden, bağırsak ile beyin arasındaki etkileşimin bozulması sonucu ortaya çıkar.

Karaciğer ve safra yolları da sindirim sisteminin parçasıdır. Karaciğer yağlanması (son yıllarda metabolik disfonksiyonla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı, kısaca MASLD olarak adlandırılıyor) fazla kilo, insülin direnci ve diyabetle yakından ilişkilidir ve çoğu zaman belirti vermez. Safra taşları ise özellikle yağlı yemek sonrası karnın sağ üst bölgesinde ağrıya neden olabilir. Çölyak hastalığı, Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihabi bağırsak hastalıkları da daha az sık ama önemli nedenler arasındadır.

İç hastalıkları uzmanı, sindirim şikâyetlerinde ilk değerlendirmeyi yaparak kan tahlilleri, dışkı testleri ve ultrasonla nedeni araştırır. Endoskopi veya kolonoskopi gerektiren durumlarda gastroenteroloji uzmanına yönlendirme yapılır. Ayrıca Türkiye'deki ulusal kanser tarama programı kapsamında 50–70 yaş arasındaki kişilere kalın bağırsak kanseri için düzenli tarama önerilmektedir.

Sindirim sistemi hastalıklarında tedavi altta yatan nedene göre belirlenir. Reflü ve gastritte mide asidini azaltan ilaçlar (proton pompası inhibitörleri, H2 reseptör blokerleri) kullanılabilir. Helicobacter pylori saptanırsa birden fazla antibiyotik ve mide koruyucunun birlikte kullanıldığı bir eradikasyon tedavisi uygulanır ve tedavi bittikten sonra bakterinin temizlendiği test ile kontrol edilir.

Mide koruyucu ilaçların gereğinden uzun kullanımı B12 vitamini ve magnezyum eksikliği gibi sorunlarla ilişkilendirilebilir; bu nedenle süre ve doz hekiminizle birlikte gözden geçirilmelidir. Fonksiyonel hastalıklarda (huzursuz bağırsak, fonksiyonel dispepsi) beslenme düzenlemesi, stres yönetimi ve belirti odaklı ilaçlar ön plandadır. Kabızlıkta önce lif ve sıvı alımı artırılır, gerektiğinde uygun laksatifler hekim önerisiyle kullanılır.

Karaciğer yağlanmasının temel tedavisi kilo kaybı ve metabolik risklerin kontrolüdür; vücut ağırlığının %7–10 oranında azalması karaciğerdeki yağ ve iltihabı belirgin biçimde azaltabilir. Belirti veren safra taşlarında genellikle safra kesesinin ameliyatla alınması önerilir, belirti vermeyen taşlar ise çoğu zaman yalnızca izlenir. İltihabi bağırsak hastalıkları ve çölyak gibi durumlar gastroenteroloji ile birlikte uzun dönem takip gerektirir.

Alarm bulguları olmayan şikâyetlerde ilk değerlendirme ve takip İzmit'teki muayenehanede yapılabilir; hareket güçlüğü olan hastalarda evde muayene ve evde kan alma seçeneği de bulunur. Endoskopi, kolonoskopi veya ileri görüntüleme gerektiğinde ilgili uzmanlara yönlendirme yapılır.