Kronik hastalığı olanlar için grip ve zatürre aşısı

Sonbaharla birlikte grip ve diğer solunum yolu enfeksiyonları artmaya başlar. Sağlıklı bir erişkin için grip çoğu zaman birkaç gün süren zorlu bir hastalıktır; ancak diyabet, kalp, akciğer ya da böbrek hastalığı olan biri için zatürre, hastaneye yatış ve kronik hastalığın kötüleşmesi gibi ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu yazıda kronik hastalığı olanlar için grip ve zatürre aşılarını, kimlere önerildiklerini ve sık sorulan soruları ele alıyoruz.

Kronik hastalar neden daha fazla risk altında?

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre mevsimsel grip her yıl yaklaşık 1 milyar kişiyi etkiler ve 3–5 milyon ağır hastalığa yol açar. Ağır seyir riski en yüksek olan gruplar arasında 65 yaş üzerindekiler ve kronik hastalığı olanlar yer alır. Kronik hastalık, vücudun enfeksiyona verdiği yanıtı zayıflatabilir; enfeksiyon da var olan hastalığı dengesizleştirebilir.

Diyabet bu durumun iyi bir örneğidir. CDC'ye göre diyabeti iyi kontrol altında olan kişiler bile gribin ciddi komplikasyonları açısından daha yüksek risk taşır. Grip, kan şekerini yükseltebilir; iştahsızlık ve kusma nedeniyle yemek yenemediğinde ise şeker tehlikeli biçimde düşebilir. CDC verilerine göre gripten hastaneye yatırılan erişkinlerin yaklaşık üçte birinde diyabet bulunmaktadır.

Kalp hastalığı olanlarda grip ve zatürre, kalp yetersizliğinin alevlenmesine ve ritim bozukluklarına zemin hazırlayabilir. KOAH ya da astımı olanlarda ise enfeksiyon solunum yetmezliğine kadar ilerleyebilir. Bu nedenle aşılar, kronik hastalık tedavisinin tamamlayıcı bir parçası olarak görülmelidir.

Grip aşısı: her yıl, her sonbahar

Grip virüsü her yıl değişime uğradığı için aşının içeriği de her sezon güncellenir. Bu nedenle grip aşısının her yıl yeniden yapılması gerekir. Aşının en uygun zamanı, grip vakalarının artmaya başladığı dönemden önce, yani sonbahar aylarıdır. NHS'e göre aşının koruma sağlaması genellikle 14 güne kadar sürer.

Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı'na göre astım, kronik akciğer ve kalp hastalığı ile diğer bazı kronik hastalıkları olan erişkinlerde grip aşısı, sağlık raporuna dayanarak reçete edildiğinde yılda bir kez geri ödeme kapsamındadır. 65 yaş ve üzerindekiler ile huzurevinde kalanlar için ise sağlık raporu aranmamaktadır.

Grip aşısı grip yapar mı?

Hayır. Enjeksiyon şeklindeki grip aşıları canlı virüs içermez ve grip hastalığına yol açmaz. Aşı sonrası kolda ağrı, hafif ateş ya da kas ağrısı olabilir; bunlar genellikle bir iki gün içinde geçer. Aşı olduktan sonra yine de grip geçirebilirsiniz, ancak hastalık genellikle daha hafif ve kısa sürer.

Aile bireyleri de aşı olmalı mı?

Kronik hastalığı olan ya da bağışıklığı zayıf bir kişiyle aynı evde yaşamak, aile bireylerinin aşı durumunu da önemli kılar. NHS, bağışıklığı baskılanmış biriyle birlikte yaşayanları ve bakım verenleri de grip aşısı önerilen gruplar arasında sayar. Evdeki diğer kişilerin aşılanması, gribin eve taşınma olasılığını azaltarak riskli bireyi dolaylı olarak korur. Bu konuyu aile hekiminizle ya da takibinizi yapan doktorunuzla konuşabilirsiniz.

Zatürre (pnömokok) aşısı

Zatürre (pnömoni) farklı mikroplarla gelişebilir; erişkinlerde en sık bakteriyel nedenlerden biri pnömokok bakterisidir. Pnömokok aşıları, bu bakterinin yol açtığı zatürre, kan enfeksiyonu ve menenjit gibi ağır tablolara karşı koruma sağlar. İki tip pnömokok aşısı bulunur: konjuge aşılar ve polisakkarit aşı.

Pnömokok aşısının önerildiği başlıca gruplar şunlardır:

• 65 yaş ve üzerindeki tüm erişkinler
• Diyabet hastaları
• Koroner kalp hastalığı ya da kalp yetersizliği olanlar
• KOAH gibi kronik akciğer hastalığı olanlar
• Kronik böbrek hastalığı ya da siroz gibi karaciğer hastalığı olanlar
• Dalağı olmayanlar ya da bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler

Aşı Portalı'na göre Türkiye'de 65 yaş ve üzerindeki erişkinlere konjuge pnömokok aşısı sağlık kuruluşlarında ücretsiz uygulanmaktadır. Kronik hastalığı ya da bağışıklık sorunu olan risk gruplarında konjuge ve polisakkarit aşılar sağlık durumuna göre belirlenen bir şemayla uygulanır. Hangi aşının, hangi sırayla ve ne aralıkla yapılacağı kişiye göre değiştiğinden bu planı doktorunuzla birlikte yapmanız gerekir.

Pnömokok aşısı grip aşısı gibi her yıl tekrarlanmaz. Bu nedenle daha önce hangi pnömokok aşısını ne zaman olduğunuzu bilmek önemlidir. Aşı kartınızı ya da e-Nabız kayıtlarınızı kontrol etmek, gereksiz tekrarı ve eksik kalan dozları önlemeye yardımcı olur. Kaydınız yoksa, doktorunuz yaşınıza ve sağlık durumunuza göre nasıl bir yol izleneceğini belirleyebilir.

Aşıyla ilgili yaygın yanlış inanışlar

Aşılar konusunda dolaşan bazı yanlış bilgiler, kronik hastalığı olan kişilerin aşı olmayı ertelemesine neden olabilir. En sık karşılaşılan düşüncelerden biri “bu yıl grip olmadım, aşıya gerek yok” düşüncesidir. Oysa grip virüsü her yıl farklı yoğunlukta ve farklı alt tiplerle dolaşır; geçmiş yıllarda hastalanmamış olmak bu yıl için koruma sağlamaz.

• “Kronik hastalığım var, aşı bana zarar verir.” Aksine, kronik hastalığı olanlar aşıdan en çok yarar görebilecek gruplar arasındadır.
• “Grip aşısı olunca grip oluyorum.” Enjeksiyonla yapılan grip aşıları canlı virüs içermez; aşı sonrası hafif yakınmalar kısa sürede geçer.
• “Zatürre aşısını bir kez oldum, yeter.” Bazı kişilerde ek doz gerekebilir; aşı geçmişinizi doktorunuzla gözden geçirin.
• “Antibiyotik nasılsa var.” Antibiyotikler grip virüsüne etkili değildir; zatürre ise uygun tedaviye rağmen ağır seyredebilir.

Aşının yanı sıra el hijyeni, kalabalık ve kapalı ortamlarda dikkatli olmak, hasta olduğunuzda evde dinlenmek ve kronik hastalığınızın iyi kontrol altında tutulması da enfeksiyonlardan korunmanın önemli parçalarıdır. Diyabet hastalarının hastalık dönemlerinde şeker ölçüm sıklığını artırması ve ne zaman doktora başvuracağını önceden bilmesi yararlı olur.

Aşı olmadan önce bilmeniz gerekenler

• Grip ve pnömokok aşısı aynı gün, farklı kollardan yapılabilir.
• Ateşli bir hastalık sırasında aşı genellikle iyileşene kadar ertelenir; hafif bir soğuk algınlığı çoğu zaman engel değildir.
• Daha önce bir aşıya karşı ciddi alerjik reaksiyon geçirdiyseniz bunu mutlaka belirtin.
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız aşı öncesinde bilgi verin.
• Yaptırdığınız aşıları tarihleriyle kaydedin; e-Nabız üzerinden de aşı geçmişinizi takip edebilirsiniz.

Aşılar enfeksiyon riskini azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz. Yüksek ateş, nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudaklarda morarma, bilinç bulanıklığı ya da diyabetlilerde kontrol edilemeyen şeker yüksekliği veya düşüklüğü gelişirse vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Kronik hastalık takibi için yapılan kontroller, aşı durumunu gözden geçirmek için de iyi bir fırsattır. İzmit'teki muayenehanede ya da evde muayene sırasında hangi aşılara ihtiyacınız olduğu, kullandığınız ilaçlar ve genel sağlık durumunuz birlikte değerlendirilebilir.

Kaynaklar

Yazıdaki rakam ve bilgilerin dayandığı kaynaklar aşağıdadır; yazı 26 Ekim 2026 itibarıyla hazırlanmıştır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.

1. T.C. Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı — Erişkin Aşılama
2. WHO — Influenza (seasonal) (Fact sheet)
3. CDC — Flu and People with Diabetes
4. CDC — Pneumococcal Vaccination
5. NHS — Flu vaccine
6. NHS — Pneumococcal vaccine